Nokkrar af mínum uppáhalds tölum

Það er mjög útbreiddur misskilningur að þar sem ég er að læra stærðfræði sé ég annað hvort ógeðslega góður í reikningi eða eyði dögunum mínum í að leggja saman rosalega stórar tölur. Ég hef meira að segja fengið seinni athugasemdina í atvinnuviðtali. Að vísu í atvinnuviðtali hjá kjötborðinu í Nóatún, þar sem ég vann í sirka átta klukkutíma, en atvinnuviðtali engu að síður. Nei, raunveruleikinn er sá að ef ég er beðinn um að reikna eitthvað slumpa ég yfirleitt á stærðargráðu og lýg svo einhverri tölu þar í kring. Það er fljótlegt, og þó það hafi ekki ennþá reddað mér að ríða ætla ég ekki að útiloka þann möguleika fyrirfram. Þeir fiska sem róa.

Samt er það nú svo að ég hef lúmskt gaman af tölum, en ekki hvaða tölum sem er. Í stærðfræði eru fá ef einhver takmörk fyrir hvað maður getur farið út í skrýtnar tölur; eftir menntaskóla kannast flestir við náttúrlegu, heilu, ræðu, og rauntölurnar, en þar á ofan bætast hlutir eins og tvinntölur, fertölur, og þaðan af skrýtnari hlutir. Nú gæti fólk haldið að þær tölur sem ég held upp á væru á meðal hinna síðarnefndu, en svo er ekki. Þó sá maður sé ekki til sem fær ekki standpínu yfir tvinnfallagreiningu, þá eru tvinntölurnar sem slíkar ekkert sérstaklega spennandi. Sama gildir um fertölurnar, sem eru í besta falli gagnslausar, og það er erfitt að verða spenntur yfir rauntölunum; það er jú ekki hægt að kasta steini í skógi öðruvísi en að hitta óræða tölu.

Eftir standa þá ræðu, heilu og náttúrlegu tölurnar. Nú, þessar ræðu eru lítið annað en pör af heilum tölum, sem eru sjálfar bara náttúrlegar tölur með eða án formerkis, svo í raun eru náttúrlegu tölurnar það eina sem er þess virði að tala um. Sem er skemmtilega kaldhæðnislegt eftir umræðuna um tvinntölur, því meðan náttúrlegar tölur eru ótakmörkuð uppspretta ánægju er talnafræðin sem byggir á þeim eins öskrandi leiðinleg og vera skal. Ég held að það séu tveir hlutir sem gera náttúrlegu tölurnar áhugaverðar; annars vegar það að þær sitja eins og aldagamall mosi á daglega lífinu í formi verðlagnina, dagsetninga, bílnúmera, kennitalna, húsnúmera og ip-talna, og hins vegar ótvírætt ákvörðuð þáttun þeirra í frumþætti sína. Þess vega er ekki ótækt að byrja upptalninguna á uppáhaldstölunum mínum á prímtölunum.

Ég hef alltaf haft gaman af 2, 3, 5 og 7. Minna af 11 og 13, en ég kann alveg að meta tilvist þeirra. Eftir það fer þetta að mestu leyti snarlega niður á við. Það hefur löngum verið vinsælt að draga Bítlana öskrandi á hárinu í hvers kyns umræður, og á þeim nótum held ég að 11 og 13 verði að teljast Abbey road og Let it be frumtalnanna; meðan fyrri verk þeirra voru til fyrirmyndar er hér farið að skína í þreytu í samstarfinu. Í þessu samhengi væri 17 kannski ein af Best-of plötunum, og 19 er klárlega Let it be... naked, en restin býður aðeins upp á kuldalegt bergmál af því sem hefði orðið ef Bítlarnir hefðu gefið út teljanlega margar plötur.

Á eftir prímtölunum hef ég sérstakt dálæti á veldum af tveim, og þar ber að sikta út fyrstu verkin: 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512 og 1024. Vissulega er sjarmi yfir minni spámönnum eins og 2048 og 4096, en svo við hættum á að berja Bítlalíkinguna eins og dauðan hest gildir sama um þær og 11 og 13 forðum daga. Það sem er sérstaklega skemmtilegt við þessar tölur er að þær laga sig einstaklega vel að verðlagi daglega lífsins; það er alltaf einhver þeirra nálægt verði þess sem maður kaupir hverju sinni. Þetta er eitthvað sem ég nýtti mér óspart þegar ég vann á kassa í gamla daga og rukkaði fólk um tveir-í-tíunda-mínus-sjö krónur. Fólk hefur ekki húmor fyrir slíkum hlutum.

Að lokum langar mig að tala um hrópmerkt tölurnar. Því miður er það svo að meirihluti fólks kynnist þeim aðeins gegnum lúða eins og mig, því meirihluti fólks sver sig frá allri stærðfræði við fyrsta tækifæri. Hrópmerkt tölurnar virka þannig að maður tekur tölu og margfaldar hana við allar þær tölur sem koma á undan henni. Þannig er til dæmis hrópmerkt af þrem jafnt þrír x tveir x einn, eða 6. Ástæðan fyrir að ég minnist á þessar tölur er bæði að þær eru frekar sjaldgæfar á meðal þeirra talna sem manni dettur venjulega í hug, og að þær bjóða upp á algerlega fullkomið stórafmæli. Þegar maður skoðar fyrstu nokkrar hrópmerkt tölurnar, og tekur með í reikninginn hvenær maður kynnist þeim og hvað maður getur búist við að lifa lengi, þá er ljóst að eina hrópmerkt afmælið sem maður hefur tækifæri á að halda upp á er þegar maður verður 24ra ára. Og ég veit ekki með ykkur, en mér finnst miklu svalara að halda upp á að ég sé 4 x 3 x 2 x 1 árs en að ég sé aftur orðinn heilt margfeldi af fimm.

Þarna komum við að mergi málsins. Á meðan síðustu áratugir hafa einkennst af því að gildi og venjur kynslóðanna á undan hafa verið krufin til mergjar og aðeins það besta sigtað út, þá hefur enginn svo mikið sem ýjað að því í ölæði að stórafmælahefðin sé gengin til ára sinna. Hér og nú verður breyting þar á: Það að halda sérstaklega upp á þau afmæli sem eru heil margfeldi af fimm er er vottur um að vera dáinn inn í sér. Í framboði fyrir sæti sem stórafmæli eru nær ótakmarkaðir valkostir og aðeins nokkrir þeirra hafa verið teknir fyrir hér að ofan. Sér í lagi gætu prímtölurnar stokkið inn í hlutverk núverandi stórafmæla án nokkurrar röskunar á afmælafjölda. En burtséð frá því hljótum við alla vega að geta gert betur en að halda sérstaklega upp á afmæli númer 5 x n, fyrir n stærri eða jöfn 1. Það er svo rosalega deprimerandi eitthvað.